Duur van de klassenqueeste
: 45 minuten
Doelgroep
: Geschikt voor leerlingen tussen 7 en 12 jaar.
In deze klassenqueeste ontmoeten leerlingen Lux, dit personage is ‘Beschermer van kennis en informatie’. Ze ontdekken dat op veel plaatsen desinformatie op hen afkomt en dat het verstandig is om altijd kritisch te zijn op informatie die zomaar op je afkomt. Het is vooral verstandig om rustig te reageren, eerst zelf even na te denken en eventueel nog iets na te kijken bij andere bronnen.
Leerdoelen
Leerlingen…
kennen de betekenis van desinformatie.
weten hoe ze desinformatie kunnen herkennen.
kunnen juiste informatie en nepinformatie van elkaar onderscheiden.
8.2.4 De leerlingen kennen zoekstrategieën om digitale bronnen te vinden en raadplegen:
formuleren van zoekvraag;
kiezen van zoektool;
formuleren van zoekopdracht;
beoordelen van zoekresultaten.
8.2.5 De leerlingen kunnen onder begeleiding een zoekstrategie uitwerken en toepassen vanuit de principes van computationeel denken.
Einde 6de leerjaar
8.2.6 De leerlingen kunnen een zoekstrategie uitwerken, toepassen en indien nodig bijsturen vanuit de principes van computationeel denken.
8.2.7 De leerlingen kunnen aan de hand van aangereikte criteria digitale bronnen beoordelen op bruikbaarheid, betrouwbaarheid en correctheid.
8. ICT – 8.3 Mediawijsheid
Einde 6de leerjaar
8.3.1 De leerlingen kennen de volgende begrippen: het auteursrecht, het portretrecht, de online veiligheid, het nepnieuws.
Benodigdheden
Digibord/interactief bord
Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een queeste vooraf bekijken? Klik in het begin op ‘oefenen’. Dit duurt ongeveer een half uur.
Woordenlijst
Desinformatie: desinformatie is het bewust creëren en verspreiden van foute of misleidende informatie. Je weet als je het verspreidt dat het niet waar is, maar doet dit om er geld mee te verdienen of om een groep, persoon of land ermee te schaden.
Misinformatie: misinformatie gaat over misleidende informatie die gemaakt is zonder die kwaadaardige bedoeling. De verspreider weet niet dat de informatie niet klopt. Beeldvorming: het ontstaan van een opvatting, een beeld vormen van iets.
Clickbait: de titel is overdreven of schokkend, waardoor je nieuwsgierig wordt naar de website. Vaak past de boodschap van de site niet bij de titel en is de inhoud volledig of deels niet waar.
De les
Inleiding - 10 min
Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over de enorme berg aan informatie die op het internet te vinden is. Telkens als je online bent, komen er stukjes van die informatie op je af. Soms is dat in de vorm van een WhatsApp-bericht, maar het kan ook bij een video die je bekijkt (op YouTube, TikTok of bij het Jeugdjournaal). Maar, hoe (en wanneer) maak je de afweging of je iets wel of niet gelooft? Wat is een slimme reactie op (mogelijke) desinformatie?
Introductievragen
Hebben jullie al eens gehoord van de begrippen nepnieuws en desinformatie?
Waar kom je dit tegen?
Wanneer komt het gevoel bij je op dat je te maken hebt met desinformatie?
Controleer je al eens of wat je leest echt waar is? En hoe?
Heb jij zelf al eens iets gedeeld of geplaatst dat niet waar is? Wist je toen je het ging delen al dat het misschien wel eens onwaar kon zijn?
Optioneel
Bekijk met de leerlingen deze video (10 minuten) van het Jeugdjournaal. Het gaat over nepnieuws en vooral: waarom het steeds moeilijker wordt om het te herkennen. In deze video kun je jezelf testen: zie jij nog het verschil tussen echt of nep?
Kern - 30 min
Start de queeste op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met het spel en bespreek regels die passen bij jouw klas wanneer jullie klassikaal een spel op het digibord spelen.
Hoe maak ik de les interactiever?
Tijdens de queeste zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om daar een actieve werkvorm bij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we rechts moeten gaan, mag je rechtstaan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
Doe de klassenactiviteiten!
Klassenactiviteiten in de queeste
Als leerkracht kun je kiezen of je de activiteiten wilt doen (tijdens de quest). Je kunt de vragen natuurlijk ook op een ander moment bespreken!
De volgende vragen worden door Koi aangeboden als activiteiten voor de hele klas (zie illustratie):
Wat is het verschil tussen misinformatie en desinformatie? Antwoord: Bij desinformatie wordt er verkeerde informatie verspreid met slechte bedoelingen. Bij misinformatie wordt onbedoeld verkeerde informatie verspreid.
Wat zijn betrouwbare bronnen om informatie uit te halen? Antwoord: Teksten en informatie op internet kunnen geplaatst (en vervolgens gedeeld) worden door iedereen. Het is dus niet altijd even betrouwbaar. Het kan zijn dat iemand eerder een mening deelt dan een feit. Bij het Jeugdjournaal, maar ook bij kwaliteitskranten en goede tijdschriften zijn er mensen aan het werk om de informatie te controleren.
Afsluiting - 10 min
Vraag de leerlingen wat ze geleerd hebben. Wat zullen ze hierover aan anderen vertellen?
Vragen
Hoe herken je desinformatie?
Antwoord:
Door naar de bron te kijken: is er een bron en is die betrouwbaar (bijvoorbeeld een onderzoek)?
Door naar de afzender te kijken: wie heeft het geschreven?
Door naar het waarom te kijken: waarom heeft iemand dit geschreven? Is het bijvoorbeeld een grap?
Door naar de titel te kijken: is het clickbait? Bij clickbait is de titel overdreven of schokkend, zodat je nieuwsgierig wordt en op de link klikt. Vaak past de inhoud niet bij de titel en is die geheel of gedeeltelijk onwaar. Clickbait kan dus een teken van desinformatie zijn.
Door te controleren of de informatie ook op andere plaatsen staat: zijn er andere bronnen die hetzelfde zeggen?
Wikipedia is een website waarop iedereen informatie kan plaatsen, ook anoniem. Anoniem betekent dat je informatie online zet zonder dat je naam erbij staat. Een lezer kan dus niet altijd achterhalen wie de informatie geplaatst heeft. Is Wikipedia een betrouwbare bron? Waarom wel of niet?
Antwoord: Niet altijd. Omdat iedereen er (anoniem) informatie op kan zetten, weet je niet altijd wie iets geschreven heeft en met welk doel. Je kan Wikipedia gebruiken om een eerste idee te krijgen, maar controleer belangrijke informatie altijd in andere, betrouwbare bronnen. Kijk ook naar de bronnen die onderaan vermeld staan, maar besef dat ook die fouten kunnen bevatten.
Wat zou je doen als je per ongeluk informatie gedeeld hebt die niet klopt?
Suggestie: Deel achteraf een berichtje waarin je zegt dat je per ongeluk iets gedeeld hebt dat niet klopt. Als anderen dat weten, delen zij de informatie niet verder.
Tips
Om er wat meer leven in te brengen, kan je de leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, zodat de ervaring nog boeiender wordt.
Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kan je het geluid uitschakelen. Ga naar het optiemenu van het spel waar je de muziek kan uitzetten.
